Logo

Kunstmatige intelligentie

Dit is de website van het tweedejaars college Kunstmatige intelligentie; voor de bacheloropleiding met dezelfde naam: zie elders.
Svp aanmelden via Brightspace. En voor het (her)tentamen ook via uSis.

De colleges zijn op woensdagmiddagen van 14:15 tot 16:00 uur in zaal F104 van het Van Steenis, in de periode van 9 februari tot en met 24 mei 2022 (niet op 30 maart en niet op 27 april). Als het goed is, worden de colleges gestreamed en zijn ze ook op video beschikbaar via de video-pagina, evenals trouwens de korte video's van voorjaar 2021. Zie ook hier.
De werkcolleges zijn op donderdagmiddagen van 14:15 tot 16:00 uur in zalen 306/308 (vaste computers), 402 en 403 (laptops) van het Snellius, in de periode van 10 februari tot en met 19 mei 2022 (wel op 28 april; niet op 31 maart en niet op 5 mei). In de zalen 402 en 403 gaan we nog wat langer door.


Het vak Kunstmatige intelligentie, ook wel AI (van Artificial Intelligence) genoemd, wordt verzorgd door dr. W.A. (Walter) Kosters, geassisteerd door Amber van den Broek, Sem Kluiver, Xander Lenstra en Jerry Schonenberg. en wordt in het voorjaar van 2022 gegeven. (Eerstvolgende keer daarna: voorjaar 2023.)

Note that the course is in DUTCH.


 

Algemene informatie (punten, tentamen, opgaven)  |  Materiaal (boek)  |  Archief (oude tentamens)  |  Practicum  |  Colleges (sheets, video's)

 


Algemene informatie

Het vak levert 6 (zes) ECTS punten op. Naast het voldoende maken van het tentamen is het hiervoor ook nodig het practicum voldoende te hebben. Het eindcijfer wordt grotendeels bepaald door het tentamencijfer, enigszins afgerond in de richting van het gemiddelde practicumresultaat (indien dat het eindcijfer verhoogt), mits beide voldoende zijn (om precies te zijn: als het practicum voldoende is, en het gemiddelde practicumcijfer G groter is dan het tentamencijfer T, wordt het eindcijfer hun gemiddelde, (G+T)/2, waarbij dit maximaal 1 punt meer mag worden dan T; anders wordt het eindcijfer gelijk aan het tentamencijfer (dit geldt ook als het practicum nog onvoldoende is)). Het eindcijfer wordt afgerond op het dichtstbijzijnde getal uit de verzameling {1,2,3,4,5, 6,6.5,7,7.5,8,8.5,9,9.5,10}. Ten einde het practicum voldoende te maken, moeten de vier opgaven alle met minstens een 6 of een "OK" beoordeeld zijn (die laatste telt voor een zes voor de berekening van het gemiddelde G); er mag één 5 bij zijn. Als een opgave niet aan de eisen voldoet, moet deze zo snel mogelijk worden aangevuld; lever in dat geval ook de nagekeken eerdere versie van het verslag weer in.
Het college is in eerste instantie bedoeld voor tweedejaars studenten Informatica, Informatica & Economie en Bioinformatica, maar is ook interessant voor andere belangstellenden; voorkennis van de programmeertaal C++ is sterk aan te raden.

De tentamendata in 2022 zijn:

Alle cijfers, ook die van de programmeeropgaven, worden beschikbaar gesteld via Brightspace.

Tijdens de werkcolleges wordt er gewerkt aan kleine opgaven, aan oude tentamenopgaven en aan de programmeeropgaven — en de bijbehorende verslagen. Er zijn vier (gedeeltelijke) sommen-werkcolleges:

Er zijn hiervan uitwerkingen beschikbaar, en ook een aantal video's met bijbehorende scans:

     Uitwerking Opgave 11Uitwerking Opgave 16Uitwerking Opgave 17scans 11/16/17
     Uitwerking Opgave 27Uitwerking Opgave 10scans 27/10
     Uitwerking Opgave 31Uitwerking Opgave 33scans 31/33

Geef opmerkingen svp door.


Materiaal

BOEK RN Gebruik wordt gemaakt van het boek Artificial intelligence, A modern approach van Stuart J. Russell en Peter Norvig, fourth edition, Pearson, 2020. Het kost circa 150 euro; ook aangeboden voor 80 euro (paperback).
In het bijzonder worden uit dit boek de volgende hoofdstukken behandeld (voor de hoofdstukken uit de vorige drukken, zie de geschiedenis; bij de Colleges staan ook paginanummers): 1 (Introduction; lezen), 2 (Intelligent agents; lezen), 3 (Solving problems by searching; uitgebreid), 4.1 (Search in complex environments; uitgebreid), 5 (Adversarial search and games; uitgebreid), 6 (Constraint satisfaction problems; uitgebreid), 7 (Logical agents; lezen, met name Wumpus), 8 (First-order logic; lezen, met name Wumpus), 13 (Probabilistic reasoning; uitgebreid; lees ook 12, Quantifying uncertainty), 19 (Learning from examples; uitgebreid tot en met 19.3), en 21 (Deep learning; uitgebreid, maar niet alles), grotendeels in deze volgorde. Lees ook eens Hoofdstuk 27 (Philosophy, ethics, and safety of AI). Dit studiejaar geen Robotics, geen Natural Language Processing (NLP), geen Reinforcement learning.

En met behulp van een MOOC kun je ook veel leren over dit onderwerp!

Daarnaast werd in een redelijk ver verleden nog speciaal aandacht besteed aan het onderwerp Data mining, maar aangezien er nu een apart derdejaars vak is met die titel ...

Overige literatuur (niet kopen — tenzij je erg veel geld hebt):

Voor de opgaven, uitwerkingen en video's daarover, zie bij Algemene informatie.


Archief

Een stel oude tentamens: Er is meer informatie te vinden over het college gedurende de afgelopen jaren.


Practicum

Voor iedere practicumopgave (met maximaal twee personen te maken) moeten digitaal worden ingeleverd: een minstens drie pagina's (laten we zeggen vijf pagina's, afgezien van de Appendix) tellend verslag in LaTeX (dit is een GROTE tekst in PDF; zie ook LaTeX in één pagina; of een heel korte zichzelf uitleggende voorbeeldfile) en een werkend programma, ook opgenomen in de Appendix van het verslag; stuur geen executables. Het verslag moet een duidelijke opbouw hebben, bijvoorbeeld:
  1. Inleiding ("dit is de tweede opdracht van het college ...", met verwijzing naar de website)
  2. Uitleg probleem (plaatje; "de spelregels zijn ...", gebruikte definities)
  3. Relevant werk ("stelling zegt dat ...")
  4. Aanpak (plaatje; "een drielaags neuraal netwerk ...")
  5. Implementatie ("een 2-dimensionaal array"; "C++"; kort!)
  6. Experimenten (tabel, grafiek)
  7. Conclusie en verder onderzoek ("ging fout als de testopstelling niet verlicht was")
  8. Referenties (genummerd; naar alle wordt verwezen; "handleiding Java-robots ...", "Russell en Norvig ...", "sheets college ...")
    Een fatsoenlijke referentie ziet er uit als:
    [1] S.J. Russell en P. Norvig, Artificial intelligence, A modern approach, fourth edition, Pearson, 2020
  9. Appendix: het programma; gebruik package listings, zie onder.
    In geval van aangepaste code: geef alleen de wijzigingen.
Er is een klein skelet voor de verslagen: verslag.tex, dat deze PDF-versie op kan leveren. Zie ook diverse opmerkingen.

De deadlines zijn strikt, overleg eventueel met de docent(en). Voor alle opdrachten geldt dat ze nog voorlopig zijn, aanvullingen tijdens het semester zullen zeker voorkomen. Eigen initiatief wordt —na overleg— op prijs gesteld.
De opgaven worden per stuk als volgt beoordeeld: er wordt gekeken naar het verslag en het programma (met name werking en leesbaarheid); originaliteit beinvloedt de eind-afronding.
Het practicum bestaat zoals gezegd uit vier opgaven:

  1. Monte Carlo & Schaken; deadline woensdag 2 maart 2022, 14:00 uur
    Zie hier.
  2. Agenten & Robotica; deadline woensdag 23 maart 2022, 14:00 uur
    Zie hier.
  3. A*; deadline woensdag 20 april 2022, 14:00 uur
    Zie hier.
  4. Neurale netwerken; deadline woensdag 18 mei 2022, 14:00 uur
    Zie hier.

Colleges

Tijdens de colleges wordt het volgende behandeld. Het programma is uiteraard voorlopig, zelfs als het semester voorbij is — op deze webpagina is steeds de meest actuele versie te vinden. En voor de liefhebbers: alle 358 sheets (in PDF; 13 MB; versie 2022). Geen tentamenstof: sheets over RoboCom; sheets over Robotica; sheets over MDP's. (In de 2022-versie met 359 sheets gaat het om sheets 100-108, 235-240, 268-272 en 299; vaak aangegeven met Ξ.) Er wordt op het tentamen vanzelfsprekend nog wel eens iets gevraagd wat niet (letterlijk) op de sheets staat ...
  1. woensdag 9 februari 2022
    Algemene introductie; het practicum, met name de eerste opgave.
    Hoofdstuk 1 (Introductie) in vogelvlucht, p. 1-35 uit [RN, vierde druk] (p. 1-30 uit [RN, derde druk]); zie de sheets:
        Introductie

    video's:
    - video live college 9 februari 2022 (sheets in eigen window erbij openen)
    - Introductie (1/3), sheet 1/12 (korte video's vorig jaar 2021)
    - Introductie (2/3), sheet 13/29
    - Introductie (3/3), sheet 30/42
    - video live college 6 februari 2020 (voorvorig jaar)

     leuk leesvoer
     
     Alan M. Turing, Computing machinery and intelligence
     Mind 59 (1950) 433-460
     doi:10.1093/mind/LIX.236.433; ophalen vanaf een PC binnen de universiteit 
     
     
     Jason Hutchens, How to pass the Turing test by cheating
     Technical report, 1997
     

  2. woensdag 16 februari 2022
    Hoofdstuk 2 (Intelligente agenten), p. 36-62 uit [RN, vierde druk] (p. 34-59 uit [RN, derde druk]); zie de sheets:
         Intelligente agenten

    video's:
    - video college 16 februari 2022
    - Intelligente agenten (1/2), sheet 1/11 (korte video's vorig jaar 2021)
    - Intelligente agenten (2/2), sheet 12/25
    - video live college 13 februari 2020 (voorvorig jaar)

  3. woensdag 23 februari 2022
    Hoofdstukken 7 (Logische agenten) en 8 (Eerste orde logica), p. 208-224, 237-240 en 251-271 uit [RN, vierde druk] (p. 234-252, 265-267 en 285-306 uit [RN, derde druk]); zie de sheets:
         Logisch redenerende agenten

    video's:
    - video college 23 fabruari 2022
    - Logisch redenerende agenten (1/3), sheet 1/10 (korte video's vorig jaar 2021)
    - Logisch redenerende agenten (2/3), sheet 11/18
    - Logisch redenerende agenten (3/3), sheet 19/31
    - video live college 20 februari 2020 (voorvorig jaar)

  4. woensdag 2 maart 2022
    Algemene informatie over de tweede practicum-opgave.
    Hoofdstuk 3 (Probleemoplossen en zoeken), p. 63-84 uit [RN, vierde druk] (p. 64-109 uit [RN, derde druk]); zie de sheets:
         Probleemoplossen en zoeken

    video's:
    - video college 2 maart 2022
    - Tweede programmeeropgave (1/4), sheet 2/10: RoboCom (korte video's vorig jaar 2021)
    - Probleemoplossen en zoeken (1/3), sheet 1,11/20
    - Probleemoplossen en zoeken (2/3), sheet 21/30
    - Probleemoplossen en zoeken (3/3), sheet 31/47
    - video live college 27 februari 2020 (voorvorig jaar)

  5. woensdag 9 maart 2022
    Hoofdstuk 3.5/3.6 (Gericht zoeken), p. 84-100 uit [RN, vierde druk] (p. 120-130 uit [RN, derde druk]); zie de sheets:
         Gericht zoeken

    video's:
    - video college 9 maart 2022
    - Gericht zoeken (1/2), sheet 1/11 (korte video's vorig jaar 2021)
    - Gericht zoeken (2/2), sheet 12/24
    - video live college 5 maart 2020 (voorvorig jaar)

    Aanbevolen sommen: Opgaven 1 (van 2): 2, 3, 7, 8, 14.

  6. woensdag 16 maart 2022
    Hoofdstuk 5 (Spel(l)en), p. 146-170 uit [RN, vierde druk] (p. 161-190 uit [RN, derde druk]); zie de sheets:
         Spel(l)en

    video's:
    - video college 16 maart 2022
    - Spellen (1/4), sheet 1/10 (korte video's vorig jaar 2021)
    - Spellen (2/4), sheet 11/20
    - video live college 12 maart 2020 (voorvorig jaar)

     leuk leesvoer
     
     H. Jaap van den Herik, Jos W.H.M. Uiterwijk en Jack van Rijswijck,  Games solved: Now and in the future 
     Artificial Intelligence 134 (2002) 277-311
     doi:10.1016/S0004-3702(01)00152-7; ophalen vanaf een PC binnen de universiteit
     
     
     Jonathan Schaeffer, Neil Burch, Yngvi Björnsson, Akihiro Kishimoto, Martin Müller, Robert Lake, Paul Lu en Steve Sutphen, 
     Checkers is solved 
     Science 317 (2007) 1518-1522 
     doi:10.1126/science.1144079; ophalen vanaf een PC binnen de universiteit
     
     
     David Silver et al., A general reinforcement learning algorithm that masters chess, shogi and Go through self-play 
     Science 362 (2018) 1140-1144
     doi:10.1126/science.aar6404; ophalen vanaf een PC binnen de universiteit
     

  7. woensdag 23 maart 2022
    Spel(l)en — vervolg, inclusief uitleg over de derde programmeeropgave; zie de sheets:
         Spel(l)en

    video's:
    - video college 23 maart 2022
    - Spellen (3/4), sheet 21/28 (korte video's vorig jaar 2021)
    - Spellen (4/4), sheet 29/38
    - korte video's voorvorig jaar (2020; vanaf hier was dat jaar alles online): SpelbomenHet alpha-beta-algoritmeKansen

    woensdag 30 maart 2022 collegevrije week

  8. woensdag 6 april 2022
    Hoofdstuk 6 (Constraint Satisfaction Problemen), p. 180-199 uit [RN, vierde druk] (p. 202-223 uit [RN, derde druk]); zie de sheets:
         CSP's

    video's:
    - video college 6 april 2022
    - Constrained Satisfaction Problemen (1/3), sheet 1/11 (korte video's vorig jaar 2021)
    - Constrained Satisfaction Problemen (2/3), sheet 12/23
    - Constrained Satisfaction Problemen (3/3), sheet 24/35
    - korte video's voorvorig jaar (2020): Introductie CSP'sBacktrackingGeavanceerde ideeen

     leuk leesvoer
     
     Rodney A. Brooks, Intelligence without representation
     Artificial Intelligence 47 (1991) 139-159
     doi:10.1016/0004-3702(91)90053-M; ophalen vanaf een PC binnen de universiteit 
     

  9. woensdag 13 april 2022
    Hoofdstuk 19.1/4 (Leren), p. 651-672 en p. 677-679 uit [RN, vierde druk] (p. 693-758 uit [RN, derde druk]); zie de sheets:
         Leren

    video's:
    - video college 13 april 2022
    - Leren (1/3), sheet 1/10 (korte video's vorig jaar 2021)
    - Leren (2/3), sheet 11/20
    - Leren (3/3), sheet 21/31
    - Uitwerking Opgave 11Uitwerking Opgave 16Uitwerking Opgave 17bijbehorende scans 11/16/17
    - korte video's voorvorig jaar (2020): Introductie LerenLeren: ID3Geavanceerd leren

    Maak de volgende sommen: Opgaven 1 (van 2): 11, 16, 17.

  10. woensdag 20 april 2022
    Hoofdstuk 21 (Deep learning), p. 750-775 uit [RN, vierde druk] (p. 727-737 uit [RN, derde druk]); zie de sheets:
         Deep learning & Neurale netwerken

    Algemene informatie over de vierde practicum-opgave.

    video's:
    - video college 20 april 2022
    - Deep learning & Neurale netwerken (1/4), sheet 1/10 (korte video's vorig jaar 2021)
    - Deep learning & Neurale netwerken (2/4), sheet 11/20
    - Uitwerking Opgave 27Uitwerking Opgave 10bijbehorende scans 27/10
    - korte video's voorvorig jaar (2020): Introductie Neurale netwerkenPerceptrons

    Maak de volgende sommen: Opgaven 2 (van 2): 19, 23, 27, 29, 10.

    woensdag 27 april 2022 geen college; wel werkcollege op donderdag 28 april 2022

  11. woensdag 4 mei 2022
    Deep learning — vervolg; zie de sheets:
         Deep learning & Neurale netwerken

    video's:
    - video college 4 mei 2022
    - Deep learning & Neurale netwerken (3/4), sheet 21/28 (korte video's vorig jaar 2021)
    - Deep learning & Neurale netwerken (4/4), sheet 29/35
    - korte video voorvorig jaar (2020): Meerlaags netwerken

    Geen werkcollege op donderdag 5 mei 2022.

     leuk leesvoer
     
     William S. Noble, What is a support vector machine?
     Nature Biotechnology 24 (2006) 1565-1567
     doi:10.1038/nbt1206-1565; ophalen vanaf een PC binnen de universiteit 
     
     
     Yann LeCun, Yoshua Bengio en Geoffrey Hinton, Deep learning
     Nature 521 (2015) 436-444
     doi:10.1038/nature14539; ophalen vanaf een PC binnen de universiteit 
     

  12. woensdag 11 mei 2022
    Hoofdstuk 4.1 (Locaal zoeken en Optimalisatie), p. 110-119 uit [RN, vierde druk] (p. 126-129 uit [RN; derde druk]); zie de sheets:
         Locaal zoeken en Optimalisatie

    video's:
    - video college 11 mei 2022
    - Locaal zoeken en optimalisatie (1/2), sheet 1/13 (korte video's vorig jaar 2021)
    - Locaal zoeken en optimalisatie (2/2), sheet 13/25
    - korte video's voorvorig jaar (2020): Genetische algoritmenVoorbeelden van Genetische algoritmen

  13. woensdag 18 mei 2022
    Hoofdstuk 12 (Onzekerheid; kort) en Hoofdstuk 13 (Bayesiaanse netwerken), p. 385-402 en p. 412-436 uit [RN, vierde druk] (p. 480-499 en 510-529 uit [RN, derde druk]); zie de sheets:
         Bayesiaanse netwerken

    video's:
    - video college 18 mei 2022
    - Bayesiaanse netwerken (1/3), sheet 1/8 (korte video's vorig jaar 2021)
    - Bayesiaanse netwerken (2/3), sheet 9/17
    - Bayesiaanse netwerken (3/3), sheet 18/25
    - korte video's voorvorig jaar (2020): Introductie Bayesiaanse netwerkenDetails Bayesiaanse netwerkenInferentie in Bayesiaanse netwerken

    Maak de volgende sommen: Opgaven 2 (van 2): 30, 31, 33, 13.

  14. woensdag 25 mei 2022
    Van alles, waaronder een samenvatting en oud tentamen (18 juni 2018) (met antwoorden).

    video's:
    - gestreamde versie & video college 25 mei 2022
    - Samenvatting (korte video vorig jaar 2021)
    - Uitwerking Opgave 1 van 2.6.2014Uitwerking Opgave 2 van 2.6.2014Uitwerking Opgave 3 van 2.6.2014Uitwerking Opgave 4 van 2.6.2014bijbehorende scans tentamen 2.6.2014
    - Uitwerking Opgave 31Uitwerking Opgave 33bijbehorende scans 31/33

    Geen werkcollege op donderdag 26 mei 2022.

Genoemde hoofdstukken komen steeds uit het boek van Russell en Norvig — met dank voor een flink gedeelte van de sheets en veel plaatjes.


18 mei 2022 — http://www.liacs.leidenuniv.nl/~kosterswa/AI/index.html