Logo

Kunstmatige intelligentie

De activiteiten beginnen in de week van 1 februari 2021.
Het plan is als volgt. Iedere week worden er een aantal, doorgaans drie à vier, korte video's gedeeld, ieder van (maximaal) circa 20 minuten. Deze kan iedereen op de eigen tijd bekijken, en zijn tijdig beschikbaar. In de roosters staan hier overigens tijdslots voor gereserveerd, en dat is verstandig, maar nogmaals: kijk op je eigen tijd, en in ieder geval wel regelmatig / geregeld! Er zijn speciale video's bij voor de vier programmeeropgaven. (En de video's van vorig jaar zijn er ook nog.) Zie de pagina met video's.
Verder is iedere week (niet op 22 maart en 5 april; laatste keer: 17 mei) op maandagochtend, van 9:00 tot 10:00 uur, een live online weekoverzicht. Hier wordt —enigszins afhankelijk van het aantal aanwezigen— een korte samenvatting van de die week te behandelen stof gegeven, er wordt uitleg gegeven over de programmeeropgaven, en er is veel tijd voor vragen. Locatie en paswoord via Brightspace. Als we weer on-campus mogen, wordt dit wellicht als werkcollege in het Snellius en het Gorlaeus (zaal 3) verzorgd.
Dan is er een wekelijks (niet op 25 maart en 13 mei; laatste keer: 20 mei) online vragenuur, via een Kaltura live room, op donderdagmiddag van 14:15 tot 15:15 uur — of later, als er veel vragen zijn. De vragen kunnen gaan over het programmeerwerk of over de behandelde stof; er is volop gelegenheid om als eenling of tweetal in een breakout-room vragen te stellen. Zie Brightspace.
Tot slot: er kunnen ook vragen worden gesteld via email naar aicollege@liacs... of via Brightspace=>Course Tools=>Discussions. We gebruiken Brightspace ook voor andere communicatie, meld je daar dus tijdig aan! Naam van het vak daar: 4032KUIN3Y_2021_WN .

Dit is de website van het tweedejaars college Kunstmatige intelligentie; voor de bacheloropleiding met dezelfde naam: zie elders.
Svp aanmelden via Brightspace. En voor het (her)tentamen ook via uSis.


Het vak Kunstmatige intelligentie, ook wel AI (van Artificial Intelligence) genoemd, wordt verzorgd door dr. W.A. (Walter) Kosters, geassisteerd door Robert Arntzenius, Miguel Blom, Xander Lenstra en Max Peeperkorn, en wordt in het voorjaar van 2021 gegeven. (Eerstvolgende keer daarna: voorjaar 2022.)

Note that the course is in DUTCH.


 

Algemene informatie  |  Materiaal  |  Archief  |  Practicum  |  Colleges (sheets, video's)

 


Algemene informatie

Tijdens de werkcolleges wordt er gewerkt aan kleine opgaven, aan oude tentamenopgaven en aan de programmeeropgaven — en de bijbehorende verslagen. Er zijn vier sommen-werkcolleges:

Er zijn hiervan uitwerkingen beschikbaar, en ook een aantal video's met bijbehorende scans:

     Uitwerking Opgave 11Uitwerking Opgave 16Uitwerking Opgave 17scans 11/16/17
     Uitwerking Opgave 27Uitwerking Opgave 10scans 27/10
     Uitwerking Opgave 31Uitwerking Opgave 33scans 31/33

Geef opmerkingen svp door.

Het vak levert 6 (zes) ECTS punten op. Naast het voldoende maken van het tentamen is het hiervoor ook nodig het practicum voldoende te hebben. Het eindcijfer wordt grotendeels bepaald door het tentamencijfer, enigszins afgerond in de richting van het gemiddelde practicumresultaat (indien dat het eindcijfer verhoogt), mits beide voldoende zijn (om precies te zijn: als het gemiddelde practicumcijfer G groter is dan het tentamencijfer T, wordt het eindcijfer hun gemiddelde, (G+T)/2, waarbij dit maximaal 1 punt meer mag worden dan T; anders wordt het eindcijfer gelijk aan het tentamencijfer). Het eindcijfer wordt afgerond op het dichtstbijzijnde getal uit de verzameling {1,2,3,4,5, 6,6.5,7,7.5,8,8.5,9,9.5,10}. Ten einde het practicum voldoende te maken, moeten de vier opgaven alle met minstens een 6 of een "OK" beoordeeld zijn (die laatste telt voor een zes voor de berekening van het gemiddelde G); er mag één 5 bij zijn. Als een opgave niet aan de eisen voldoet, moet deze zo snel mogelijk worden aangevuld; lever in dat geval ook de nagekeken eerdere versie van het verslag weer in.
Het college is in eerste instantie bedoeld voor tweedejaars studenten Informatica, Informatica & Economie en Bioinformatica, maar is ook interessant voor andere belangstellenden; voorkennis van de programmeertaal C++ is sterk aan te raden.

De tentamendata in 2021 zijn:

Alle cijfers, ook die van de programmeeropgaven, worden beschikbaar gesteld via Brightspace.


Materiaal

BOEK RN Gebruik wordt gemaakt van het boek Artificial intelligence, A modern approach van Stuart J. Russell en Peter Norvig, fourth edition, Pearson, 2020. Het kost circa 150 euro; wellicht binnenkort goedkoper.
Deze vierde druk is sinds kort te koop. Eventueel kan de derde druk nog gebruikt worden.
In het bijzonder worden uit dit boek de volgende hoofdstukken behandeld (voor de hoofdstukken uit de vorige drukken, zie de geschiedenis; bij de Colleges staan ook paginanummers): 1 (Introduction; lezen), 2 (Intelligent agents; lezen), 3 (Solving problems by searching; uitgebreid), 4 (Search in complex environments; uitgebreid), 5 (Adversarial search and games; uitgebreid), 6 (Constraint satisfaction problems; uitgebreid), 7 (Logical agents; lezen, met name Wumpus), 8 (First-order logic; lezen, met name Wumpus), 13 (Probabilistic reasoning; uitgebreid; lees ook 12, Quantifying uncertainty), 19 (Learning from examples; uitgebreid tot en met 19.3), 21 (Deep learning; uitgebreid, maar niet alles) 22.1,2 (Reinforcement learning, lezen) en 26 (Robotics; lezen), grotendeels in deze volgorde. Lees ook eens Hoofdstuk 27 (Philosophy, ethics, and safety of AI).
En als MOOC is het vak ook beschikbaar!

Daarnaast werd in een redelijk ver verleden nog speciaal aandacht besteed aan het onderwerp Data mining, maar aangezien er nu een apart derdejaars vak is met die titel ...

Overige literatuur (niet kopen — tenzij je erg veel geld hebt):


Archief

Een stel oude tentamens: Er is meer informatie te vinden over het college gedurende de afgelopen jaren.


Practicum

Voor iedere practicumopgave (met maximaal twee personen te maken) moeten digitaal worden ingeleverd: een minstens drie pagina's (laten we zeggen vijf pagina's, afgezien van de Appendix) tellend verslag in LaTeX (dit is een GROTE tekst in PDF; zie ook LaTeX in één pagina; of een heel korte zichzelf uitleggende voorbeeldfile) en een werkend programma, ook opgenomen in de Appendix van het verslag; stuur geen executables. Het verslag moet een duidelijke opbouw hebben, bijvoorbeeld:
  1. Inleiding ("dit is de tweede opdracht van het college ...", met verwijzing naar de website)
  2. Uitleg probleem (plaatje; "de spelregels zijn ...", gebruikte definities)
  3. Relevant werk ("stelling zegt dat ...")
  4. Aanpak (plaatje; "een drielaags neuraal netwerk ...")
  5. Implementatie ("een 2-dimensionaal array"; "C++"; kort!)
  6. Experimenten (tabel, grafiek)
  7. Conclusie en verder onderzoek ("ging fout als de testopstelling niet verlicht was")
  8. Referenties (genummerd; naar alle wordt verwezen; "handleiding Java-robots ...", "Russell en Norvig ...", "sheets college ...")
    Een fatsoenlijke referentie ziet er uit als:
    [1] S.J. Russell en P. Norvig, Artificial intelligence, A modern approach, fourth edition, Pearson, 2020
  9. Appendix: het programma; gebruik package listings, zie onder.
    In geval van aangepaste code: geef alleen de wijzigingen.
Er is een klein skelet voor de verslagen: verslag.tex, dat deze PDF-versie op kan leveren. Zie ook diverse opmerkingen.

De deadlines zijn strikt, overleg eventueel met de docent(en). Voor alle opdrachten geldt dat ze nog voorlopig zijn, aanvullingen tijdens het semester zullen zeker voorkomen. Eigen initiatief wordt —na overleg— op prijs gesteld.
De opgaven worden per stuk als volgt beoordeeld: er wordt gekeken naar het verslag en het programma (met name werking en leesbaarheid); originaliteit beinvloedt de eind-afronding.
Het practicum bestaat zoals gezegd uit vier opgaven:
(Let op: dit zijn (deels) nog de opgaven van vorig jaar (voorjaar 2020))

  1. Monte Carlo & Tetris; deadline dinsdag 23 februari 2021, 17:00 uur
    Zie hier. En de bijbehorende video (1/3), video (2/3) en video (3/3)
  2. Agenten & Robotica; deadline dinsdag 23 maart 2021, 17:00 uur
    Zie hier. En de bijbehorende video (1/...), video (2/...), ...
  3. Spellen — α-β en ...; deadline dinsdag 27 april 2021, 17:00 uur
    Zie te zijner tijd hier.
  4. Neurale netwerken; deadline dinsdag 18 mei 2021, 17:00 uur
    Zie te zijner tijd hier.

Colleges

Tijdens de colleges wordt het volgende behandeld. Het programma is uiteraard voorlopig, zelfs als het semester voorbij is — op deze webpagina is steeds de meest actuele versie te vinden. En voor de liefhebbers: alle 368 sheets (in PDF; versie 2020). Geen tentamenstof: sheets over Lego en RoboCom; sheets over MDP's. (In de 2020-versie met 368 sheets gaat het om sheets 100-108, 248-254, 281, 313-318 en 359; vaak aangegeven met Ξ.) Er wordt op het tentamen vanzelfsprekend nog wel eens iets gevraagd wat niet (letterlijk) op de sheets staat ...

Let op: dit zijn (deels) nog de colleges van vorig jaar (voorjaar 2020).

  1. maandag 1 februari 2021
    Algemene introductie; het practicum, met name de eerste opgave.
    Hoofdstuk 1 (Introductie) in vogelvlucht, p. 1-35 uit [RN, vierde druk] (p. 1-30 uit [RN, derde druk]); zie de sheets:
        Introductie

    video's:
    - Eerste programmeeropgave (1/3)
    - Introductie (1/3), sheet 1/12
    - Introductie (2/3), sheet 13/29
    - Introductie (3/3), sheet 30/42
    - live college 6 februari 2020 (vorig jaar)

     leuk leesvoer
     
     Alan M. Turing, Computing machinery and intelligence
     Mind 59 (1950) 433-460
     doi:10.1093/mind/LIX.236.433; ophalen vanaf een PC binnen de universiteit 
     
     
     Jason Hutchens, How to pass the Turing test by cheating
     Technical report, 1997
     

  2. maandag 8 februari 2021
    Hoofdstuk 2 (Intelligente agenten), p. 36-62 uit [RN, vierde druk] (p. 34-59 uit [RN, derde druk]); zie de sheets:
         Intelligente agenten

    video's:
    - Eerste programmeeropgave (2/3)
    - Intelligente agenten (1/2), sheet 1/11
    - Intelligente agenten (2/2), sheet 12/25
    - live college 13 februari 2020 (vorig jaar)

  3. maandag 15 februari 2021
    Hoofdstukken 7 (Logische agenten) en 8 (Eerste orde logica), p. 208-224, 237-240 en 251-271 uit [RN, vierde druk] (p. 234-252, 265-267 en 285-306 uit [RN, derde druk]); zie de sheets:
         Logisch redenerende agenten

    video's:
    - Eerste programmeeropgave (3/3)
    - Logisch redenerende agenten (1/3), sheet 1/101
    - Logisch redenerende agenten (2/3), sheet 11/18
    - Logisch redenerende agenten (3/3), sheet 19/31
    - video live college 20 februari 2020

  4. maandag 22 februari 2021
    Algemene informatie over de tweede practicum-opgave.
    Hoofdstuk 3 (Probleemoplossen en zoeken), p. 63-84 uit [RN, vierde druk] (p. 64-109 uit [RN, derde druk]); zie de sheets:
         Probleemoplossen en zoeken

    video's:
    - Tweede programmeeropgave (1/...), sheet 2/10
    - Probleemoplossen en zoeken (1/3), sheet 1,11/20
    - Probleemoplossen en zoeken (2/3), sheet 21/30
    - Probleemoplossen en zoeken (3/3), sheet 31/47
    - video live college 27 februari 2020

  5. maandag 1 maart 2021
    Hoofdstuk 3.5/3.6 (Gericht zoeken), p. 84-100 uit [RN, vierde druk] (p. 120-130 uit [RN, derde druk]); zie de sheets:
         Gericht zoeken

    video's:
    - Tweede programmeeropgave (2/...)
    - Gericht zoeken (1/2), sheet 1/11
    - Gericht zoeken (2/2), sheet 12/24
    - video live college 5 maart 2020

    Aanbevolen sommen: Opgaven 1 (van 2): 2, 3, 7, 8, 14.

    ================= vanaf hier versie voorjaar 2020 ==================

  6. donderdag 12 maart 2020
    Hoofdstuk 5 (Spel(l)en), p. 161-190; zie de sheets:
         Spel(l)envideo live college 12 maart 2020

     leuk leesvoer
     
     H. Jaap van den Herik, Jos W.H.M. Uiterwijk en Jack van Rijswijck,  Games solved: Now and in the future 
     Artificial Intelligence 134 (2002) 277-311
     doi:10.1016/S0004-3702(01)00152-7; ophalen vanaf een PC binnen de universiteit
     
     
     Jonathan Schaeffer, Neil Burch, Yngvi Björnsson, Akihiro Kishimoto, Martin Müller, Robert Lake, Paul Lu en Steve Sutphen, 
     Checkers is solved 
     Science 317 (2007) 1518-1522 
     doi:10.1126/science.1144079; ophalen vanaf een PC binnen de universiteit
     
     
     David Silver et al., A general reinforcement learning algorithm that masters chess, shogi and Go through self-play 
     Science 362 (2018) 1140-1144
     doi:10.1126/science.aar6404; ophalen vanaf een PC binnen de universiteit
     

    ================= vanaf hier worden college en werkcollege online verzorgd ==================

  7. donderdag 19 maart 2020
    Spel(l)en — vervolg.

    video's: Spelbomen (sheets 15/20)alpha-beta-algoritme (sheets 21/27)Kansen (sheets 28/34)Othello: derde programmeeropgave

    Algemene informatie over de derde practicum-opgave, zie bovenstaande video.

  8. donderdag 26 maart 2020
    Hoofdstuk 6 (Constraint Satisfaction Problemen), p. 202-223; zie de sheets:
         CSP's

    video's: Othello: tipsIntroductie CSP's (sheets 1/10)Backtracking (sheets 11/18)Geavanceerde ideeen (sheets 19/28)

    Vanaf donderdag 26 maart 2020 is er iedere donderdagmiddag van 14:00 tot 15:00 uur een Live Room, bedoeld voor vragen over de derde programmeeropgave. Voor het webadres, zie BlackBoard.

  9. donderdag 2 april 2020
    Robotica. Bekijk Hoofdstuk 25 (Robotica), p. 971-1019; zie ook de sheets:
         Robotica

    video's: Opmerkingen over nagekeken Opgave 2Robotica: algemeen (sheets 1/10)Robotica: voorbeelden (sheets 11/20)Uitwerking Opgave 11Uitwerking Opgave 16Uitwerking Opgave 17

    Maak de volgende sommen: Opgaven 1 (van 2): 11, 16, 17. (Zie de video's met uitwerkingen, met scans 11/16/17.)

     leuk leesvoer
     
     Rodney A. Brooks, Intelligence without representation
     Artificial Intelligence 47 (1991) 139-159
     doi:10.1016/0004-3702(91)90053-M; ophalen vanaf een PC binnen de universiteit 
     

  10. donderdag 9 april 2020
    Hoofdstuk 18.7 (Neurale netwerken), p. 727-737; zie de sheets:
         Neurale netwerken

    video's: Introductie Neurale netwerken (sheets 1/11)Perceptrons (sheets 12/21)Meerlaags netwerken (sheets 22/32)

     leuk leesvoer
     
     William S. Noble, What is a support vector machine?
     Nature Biotechnology 24 (2006) 1565-1567
     doi:10.1038/nbt1206-1565; ophalen vanaf een PC binnen de universiteit 
     
     
     Yann LeCun, Yoshua Bengio en Geoffrey Hinton, Deep learning
     Nature 521 (2015) 436-444
     doi:10.1038/nature14539; ophalen vanaf een PC binnen de universiteit 
     

  11. donderdag 16 april 2020
    Hoofdstuk 18 (Leren van/uit observaties), met name ID3, en Hoofdstuk 19.1, kort;
    Hoofdstuk 21.1,2,3 (Reinforcement leren, geillustreerd met 17.1,2 (deels)), p. 693-758, 768-776 (en 830-845); zie de sheets:
         Leren

    video's: Introductie LerenLeren: ID3Geavanceerd lerenUitwerking Opgave 27Uitwerking Opgave 10

    Maak de volgende sommen: Opgaven 2 (van 2): 19, 23, 27, 29, 10. (Zie de video's met uitwerkingen, met scans 27/10.)

  12. donderdag 23 april 2020
    Hoofdstuk 4.3 (Genetische algoritmen), p. 126-129; zie de sheets:
         Genetische algoritmen

    video's: Genetische algoritmen (sheets 1/12)Voorbeelden van Genetische algoritmen (sheets 13/25)Neurale netwerken: vierde programmeeropgave

    Algemene informatie over de vierde practicum-opgave, zie bovenstaande video.

  13. donderdag 30 april 2020
    Hoofdstuk 13 (Onzekerheid; kort) en Hoofdstuk 14 (Bayesiaanse netwerken), p. 480-499 en 510-529; zie de sheets:
         Bayesiaanse netwerken

    video's: Introductie Bayesiaanse netwerkenDetails Bayesiaanse netwerkenInferentie in Bayesiaanse netwerken

  14. donderdagen 7 en 14 mei 2020
    Van alles, waaronder een oud tentamen (met antwoorden).

    video's: SamenvattingUitwerking Opgave 1 van 2.6.2014Uitwerking Opgave 2 van 2.6.2014Uitwerking Opgave 3 van 2.6.2014Uitwerking Opgave 4 van 2.6.2014scans tentamen 2.6.2014

    Maak de volgende sommen: Opgaven 2 (van 2): 30, 31, 33, 13, 14.

    video's: Uitwerking Opgave 31Uitwerking Opgave 33scans 31/33

Genoemde hoofdstukken komen steeds uit het boek van Russell en Norvig, derde druk — met dank voor een flink gedeelte van de sheets en veel plaatjes.


17 februari 2021 — http://www.liacs.leidenuniv.nl/~kosterswa/AI/index.html